سموم علف‌کش

سموم علف‌کش برای کنترل علف‌های هرز به کار می‌روند؛ گیاهانی که بر سر آب، نور، عناصر غذایی و فضا با محصول رقابت می‌کنند، میزبان آفات و بیماری‌ها می‌شوند و برداشت را سخت‌تر می‌کنند. در بسیاری از مزارع و باغ‌ها، خسارت علف هرز در صورت عدم کنترل، از خسارت آفات و بیماری‌ها هم بیشتر است.

انتخاب علف‌کش از انتخاب بیشتر سموم دیگر حساس‌تر است؛ چون علف‌کش اشتباه یا دوز اشتباه می‌تواند خود محصول را از بین ببرد. کشاورزی که علف‌کش پهن‌برگ‌کش را در مزرعه لوبیا یا صیفی مصرف کند، یا علف‌کش عمومی را نزدیک تنه درختان جوان بپاشد، ممکن است بیشتر از علف هرز به محصول خودش آسیب بزند.

علف‌کش چیست و چه انواعی دارد؟

طبق راهنمای ترویجی دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا، علف‌کش‌ها از سه جنبه تقسیم می‌شوند:

• زمان مصرف: پیش‌رویشی (قبل از جوانه‌زنی بذر علف هرز) و پس‌رویشی (بعد از سبز شدن علف هرز)
• انتخاب‌پذیری: انتخابی (فقط علف‌های هرز هدف را از بین می‌برد و به محصول آسیب نمی‌زند) و غیرانتخابی یا عمومی (همه گیاهان را از بین می‌برد)
• نحوه اثر: تماسی (فقط بخش‌هایی که با سم تماس دارند) و سیستمیک (جذب و در کل گیاه منتقل می‌شود، از جمله ریشه)

و از نظر نوع علف هرز هدف:

• علف‌کش‌های پهن‌برگ‌کش: برای علف‌های هرز دولپه مثل پیچک، سلمه و تاج‌خروس، معمولاً در مزارع غلات
• علف‌کش‌های باریک‌برگ‌کش: برای علف‌های هرز باریک‌برگ مثل یولاف وحشی، دم‌روباهی و قیاق، در مزارع پهن‌برگ

مدیریت مقاومت علف‌های هرز

کمیته بین‌المللی مدیریت مقاومت به علف‌کش‌ها (HRAC) علف‌کش‌ها را بر اساس نحوه اثر گروه‌بندی کرده است. مصرف مداوم یک گروه، مثلاً سال‌ها گلایفوزیت یا یک علف‌کش باریک‌برگ‌کش، باعث غالب شدن علف‌های هرز مقاوم می‌شود. چرخش گروه‌ها، ترکیب با روش‌های غیرشیمیایی (شخم، مالچ، وجین، تناوب زراعی) و جلوگیری از بذردهی علف‌های هرز، اصول مدیریت مقاومت‌اند.

علائم نیاز به کنترل علف هرز

• تراکم بالای علف هرز در ردیف‌ها و بین ردیف‌ها
• رقابت در مراحل اولیه رشد محصول (حساس‌ترین دوره)
• علف‌های هرز چندساله مثل پیچک، مرغ و قیاق که با وجین برطرف نمی‌شوند
• بذردهی علف‌های هرز و افزایش بانک بذر خاک

مثال: در مزارع گندم، رقابت علف‌های هرز پهن‌برگ و باریک‌برگ در مرحله پنجه‌زنی بیشترین خسارت را دارد. کنترل به‌موقع در همین مرحله، با علف‌کش انتخابی مناسب و طبق برچسب، اثر بیشتری از سم‌پاشی دیرهنگام دارد.

مزایای استفاده درست از علف‌کش‌ها

• کاهش رقابت و افزایش عملکرد
• کاهش هزینه وجین دستی
• کنترل علف‌های هرز چندساله با علف‌کش‌های سیستمیک
• کاهش بانک بذر علف هرز در سال‌های بعد

علف‌کش‌های موجود

• عمومی سیستمیک: گلایفوزیت (رانداپ) ۴۱٪ گل سم و گلایفوزیت ۷۴.۸٪ SG ناک‌داون مکس؛ برای کنترل همه علف‌ها قبل از کاشت، حاشیه‌ها و بین ردیف باغ با احتیاط
• باریک‌برگ‌کش انتخابی: کلتودیم ۲۴٪ رمیدی؛ برای کنترل باریک‌برگ‌ها در مزارع پهن‌برگ
• پهن‌برگ‌کش انتخابی: توفوردی + ام سی پی آ ۶۷.۵٪ SL؛ برای علف‌های پهن‌برگ در غلات
• پیش‌رویشی و تماسی: اگزادیازون ۱۲٪ EC و اکسی فلورفن ۲۴٪ EC

جدول انتخاب علف‌کش

روش و زمان مصرف

• شناسایی علف هرز: باریک‌برگ یا پهن‌برگ، یک‌ساله یا چندساله؛ این انتخاب علف‌کش را تعیین می‌کند.
• مرحله رشد: علف‌کش‌های پس‌رویشی روی علف‌های هرز جوان و فعال مؤثرترند.
• بادبردگی: در باد سم‌پاشی نکنید؛ ذرات علف‌کش به مزارع و باغ‌های مجاور آسیب می‌زنند، به‌خصوص علف‌کش‌های هورمونی مثل توفوردی.
• سم‌پاش جداگانه: ترجیحاً برای علف‌کش سم‌پاش جدا داشته باشید یا آن را کاملاً بشویید.
• دوز، محصول مجاز و فاصله تا کاشت: فقط طبق برچسب ثبت‌شده.
• ایمنی: لباس محافظ، دستکش و ماسک.

تفاوت علف‌کش‌ها با روش‌های دیگر

• در برابر وجین و شخم: روش‌های مکانیکی مقاومت ایجاد نمی‌کنند اما پرهزینه‌اند؛ بهترین نتیجه از ترکیب روش‌هاست.
• در برابر سولاریزاسیون خاک: سولاریزاسیون با گرمای خورشید بخشی از بذر علف‌های هرز خاک را کاهش می‌دهد و در کشت سبزی و گلخانه جایگزین یا مکمل علف‌کش است.

مناسب برای چه محصولاتی؟

• زراعی: گندم، جو، ذرت، کلزا، چغندرقند و حبوبات (با علف‌کش انتخابی مناسب هر محصول)
• باغ: کنترل علف‌های هرز بین ردیف با احتیاط کامل نسبت به تنه و ریشه
• حاشیه مزارع، کانال‌ها و زمین‌های آیش (علف‌کش عمومی طبق برچسب)

مصرف هر علف‌کش فقط برای محصولات و شرایطی مجاز است که روی برچسب ثبت شده‌اند.

نکات مهم قبل از خرید

• محصول و علف هرز را دقیق مشخص کنید؛ علف‌کش انتخابی برای هر محصول متفاوت است.
• ماده مؤثر، درصد، فرمولاسیون و گروه HRAC را روی برچسب ببینید.
• به محدودیت کاشت بعدی (باقی‌مانده در خاک) توجه کنید.
• مجوز ثبت و تاریخ انقضا را بررسی کنید.
• سموم را دور از کودکان، غذا، بذر و کود نگه دارید.

سوالات متداول

فرق علف‌کش انتخابی و عمومی چیست؟

علف‌کش انتخابی فقط علف‌های هرز هدف را از بین می‌برد و به محصول آسیب نمی‌زند؛ علف‌کش عمومی مثل گلایفوزیت همه گیاهان سبز را از بین می‌برد و باید فقط در شرایط مجاز مصرف شود.

علف‌کش پیش‌رویشی چیست؟

علف‌کشی که قبل از سبز شدن علف هرز روی خاک مصرف می‌شود و از جوانه‌زنی یا استقرار گیاهچه‌ها جلوگیری می‌کند.

چرا علف‌کش روی علف هرز اثر نکرد؟

معمولاً به‌خاطر انتخاب اشتباه (پهن‌برگ‌کش برای باریک‌برگ یا برعکس)، مرحله رشد نامناسب علف هرز، باران بعد از سم‌پاشی یا مقاومت علف هرز.

آیا گلایفوزیت در باغ قابل استفاده است؟

فقط طبق برچسب و با احتیاط کامل؛ نباید به برگ، تنه سبز یا پاجوش درختان برسد.

جمع‌بندی

کنترل موفق علف هرز با شناخت نوع علف، انتخاب علف‌کش مناسب محصول، مصرف در زمان درست و چرخش گروه‌ها به دست می‌آید. برای انتخاب علف‌کش مناسب مزرعه‌تان، از طریق تماس با ما با کارشناسان رویش‌یار مشورت کنید.