کود آهن

کود آهن برای تأمین آهن مورد نیاز گیاه به کار می‌رود؛ عنصری که مقدار مصرفش کم است، اما کمبودش در ایران یکی از رایج‌ترین مشکلات تغذیه‌ای باغ‌ها و مزارع است. کودهای آهن در دو گروه اصلی عرضه می‌شوند: سولفات آهن (ارزان و معدنی) و کلات‌های آهن (پایدار و قابل‌جذب در خاک آهکی).

کمبود آهن در بیشتر مناطق ایران، کمبود واقعی آهن در خاک نیست؛ آهن هست، اما در pH بالا و خاک آهکی به شکلی درمی‌آید که ریشه نمی‌تواند جذبش کند. به همین دلیل، انتخاب «نوع» کود آهن از «مقدار» آن مهم‌تر است. کشاورزی که در خاک آهکی سولفات آهن خاکی می‌دهد و نتیجه نمی‌گیرد، معمولاً کود اشتباهی انتخاب کرده، نه دوز اشتباهی.

کود آهن چیست و چه انواعی دارد؟

• سولفات آهن: منبع معدنی و ارزان آهن (مثلاً مونوهیدرات حدود ۳۰٪ آهن)؛ در خاک آهکی سریع تثبیت می‌شود و بیشتر برای محلول‌پاشی، خاک‌های با pH پایین‌تر یا اسیدی کردن موضعی به کار می‌رود.
• کلات EDDHA و EDDHSA: پایدارترین کلات‌ها در خاک‌های آهکی و قلیایی؛ بهترین انتخاب برای مصرف خاکی. عدد «اورتو» روی بسته، سهم آهن در شکل پایدار ارتو-ارتو را نشان می‌دهد.
• کلات EDTA و DTPA: برای محلول‌پاشی و خاک‌هایی با pH پایین‌تر؛ در خاک خیلی آهکی پایداری کمتری دارند.
• آمینو کلات آهن: آهن متصل به اسید آمینه، با جذب برگی خوب و مناسب محلول‌پاشی.

برای مقایسه کامل کلات‌ها، زیرگروه کود کلات آهن را ببینید.

نقش آهن در گیاه

• برای ساخت کلروفیل لازم است (هرچند خودش جزء مولکول کلروفیل نیست).
• در زنجیره انتقال الکترون فتوسنتز و تنفس نقش دارد.
• در گیاه تقریباً غیرمتحرک است؛ پس کمبودش اول در برگ‌های جوان دیده می‌شود.

علائم کمبود آهن

• زردی بین رگبرگی برگ‌های جوان با رگبرگ‌های سبز و واضح
• در موارد شدید، سفید شدن برگ‌ها و سوختگی حاشیه
• کاهش رشد سرشاخه و در نهایت خشکیدگی سرشاخه‌ها
• گلدهی و میوه کمتر در سال‌های بعد

طبق دانشگاه ایالتی یوتا، علت اصلی کلروز آهن معمولاً pH بالای خاک (حدود ۷.۵ تا ۸.۵) است، نه کمبود آهن در خاک؛ آب قلیایی و خیسی بیش از حد خاک در بهار هم آن را تشدید می‌کند. برای تشخیص تفاوت زردی آهن با منگنز، روی و منیزیم، صفحه کود رفع زردی برگ را ببینید.

مزایای کود آهن مناسب

• بازگشت سبزینگی و فتوسنتز
• رشد طبیعی سرشاخه‌ها و جلوگیری از خشکیدگی
• بهبود گلدهی و عملکرد در سال‌های بعد
• کلات‌های پایدار، اثر ماندگارتری در خاک آهکی دارند

کودهای آهن موجود

کلات‌های EDDHA و EDDHSA (مصرف خاکی)

آیرون کینگ ایتالیا اورتو 4.8، اکسترافر اورتو 2.8 گرانوله، نوبیکا اورتو و کلات آهن ۶٪ مارشال EDDHSA گراب ایتالیا.

آمینو کلات آهن (محلول‌پاشی)

آمینو اسید کلاته آهن ۱۰٪ بایولوکس هانا.

سولفات آهن

سولفات آهن ۳۰٪ مونوهیدرات ون ای پرن، سولفات آهن آگری‌پلکس و سولفات آهن سبزینه مارال.

جدول انتخاب کود آهن

روش و زمان مصرف

• مصرف خاکی کلات: اوایل بهار، قبل یا هم‌زمان با شروع رشد؛ در چند نقطه در محدوده ریشه‌های فعال و بلافاصله آبیاری. کلات EDDHA به نور حساس است؛ آن را روی سطح خاک رها نکنید.
• کودآبیاری: کلات‌های محلول در چند نوبت تقسیطی در شروع فصل.
• محلول‌پاشی: روی برگ‌های کاملاً باز، صبح زود یا عصر؛ اثرش موقت است و معمولاً باید تکرار شود.
• سولفات آهن: برای محلول‌پاشی با غلظت پایین؛ در غلظت بالا لکه و سوختگی ایجاد می‌کند.

تفاوت کودهای آهن با هم

• کلات در برابر سولفات: سولفات آهن در خاک آهکی خیلی سریع به شکل غیرقابل‌جذب درمی‌آید؛ کلات آهن را محافظت‌شده نگه می‌دارد. دانشگاه ایالتی کلرادو هم کلات‌های EDDHA را برای خاک‌های با pH بالای ۷.۵ توصیه می‌کند.
• EDDHA در برابر EDTA: EDDHA برای خاک آهکی، EDTA برای برگ و خاک اسیدی‌تر.
• کود آهن در برابر ریزمغذی کامل: ریزمغذی کامل برای کمبودهای مخلوط؛ در زردی شدید آهن، کلات آهن لازم است.

مناسب برای چه محصولاتی؟

• درختان حساس: هلو، سیب، گلابی، به، انگور، مرکبات و کیوی
• صیفی و زراعی: سویا، لوبیا، گوجه و ذرت
• گلخانه: توت‌فرنگی و گل‌های شاخه‌بریده
• زینتی: رز، گاردنیا و آزالیا

نکات مهم قبل از خرید

• pH خاک را بدانید؛ در خاک آهکی فقط کلات EDDHA یا EDDHSA را برای مصرف خاکی انتخاب کنید.
• در کلات آهن، عدد اورتو-اورتو مهم‌تر از درصد آهن کل است.
• زهکشی و خیسی خاک را اصلاح کنید؛ غرقابی زردی آهن را تشدید می‌کند.
• مصرف زیاد فسفر و بی‌کربنات آب آبیاری جذب آهن را کم می‌کند.

سوالات متداول

بهترین کود آهن برای خاک آهکی چیست؟

کلات آهن EDDHA یا EDDHSA با درصد اورتو-اورتو بالا برای مصرف خاکی؛ برای اثر سریع روی برگ، آمینو کلات یا EDTA آهن محلول‌پاشی شود.

سولفات آهن بهتر است یا کلات آهن؟

در خاک آهکی، کلات آهن بسیار مؤثرتر است؛ سولفات آهن ارزان‌تر است و برای محلول‌پاشی یا خاک‌های اسیدی‌تر کاربرد دارد.

کود آهن را چه زمانی بدهیم؟

مصرف خاکی کلات در اوایل بهار، قبل یا هم‌زمان با شروع رشد؛ محلول‌پاشی بعد از باز شدن کامل برگ‌ها و در صورت نیاز تکرار.

چرا کود آهن جواب نمی‌دهد؟

معمولاً به‌خاطر انتخاب سولفات یا EDTA در خاک خیلی آهکی، غرقابی خاک، آب بی‌کربناته یا اشتباه در تشخیص (کمبود منگنز یا روی به‌جای آهن).

جمع‌بندی

در خاک‌های آهکی ایران، کلات EDDHA برای خاک و آمینو کلات یا EDTA برای برگ، مؤثرترین ترکیب برای رفع کمبود آهن است. نوع کود را بر اساس pH خاک و روش مصرف انتخاب کنید و برای مشاوره، از طریق تماس با ما با کارشناسان رویش‌یار در ارتباط باشید.