کود روی

کود روی (زینک) برای تأمین عنصری است که مقدار مصرفش کم، اما اثرش بر رشد برگ، طول میانگره، گلدهی و تشکیل میوه بسیار زیاد است. کمبود روی بعد از آهن، رایج‌ترین کمبود ریزمغذی در خاک‌های آهکی ایران است و در باغ‌های پسته، مرکبات، سیب و انگور و مزارع ذرت و برنج به‌وفور دیده می‌شود.

علامت کلاسیک کمبود روی، «ریزبرگی» و «روزت» است: سرشاخه‌هایی با برگ‌های کوچک و باریک که به‌خاطر کوتاه شدن میانگره‌ها، کنار هم جمع شده‌اند. باغداری که هر سال این سرشاخه‌ها را هرس می‌کند و علت را پیدا نمی‌کند، معمولاً با کمبود روی روبه‌روست.

کود روی چیست و چه انواعی دارد؟

• سولفات روی: منبع معدنی و اقتصادی (حدود ۳۴ تا ۳۶٪ روی)؛ پرکاربرد در مصرف خاکی و محلول‌پاشی
• کلات روی (EDTA): پایدارتر در خاک و آب قلیایی، مناسب محلول‌پاشی و کودآبیاری
• آمینو کلات روی: روی متصل به اسید آمینه با جذب برگی سریع

کلات‌های روی را در زیرگروه کود کلات روی ببینید.

نقش روی در گیاه

طبق راهنمای ترویجی دانشگاه مینه‌سوتا، روی جزء آنزیم‌هایی است که بسیاری از واکنش‌های متابولیک را پیش می‌برند؛ بدون روی کافی، گیاه نمی‌تواند کربوهیدرات، پروتئین و کلروفیل را به‌درستی بسازد. روی همچنین در ساخت هورمون رشد (اکسین) و طویل شدن میانگره‌ها نقش دارد.

علائم کمبود روی

• برگ‌های کوچک، باریک و گاهی موج‌دار (ریزبرگی)
• میانگره‌های کوتاه و جمع شدن برگ‌ها در نوک شاخه (روزت)
• زردی بین رگبرگی برگ‌های جوان
• در ذرت: نوارهای سفید پهن در دو طرف رگبرگ میانی
• گلدهی و تشکیل میوه ضعیف، میوه‌های ریز

همان منبع دانشگاه مینه‌سوتا اشاره می‌کند که بهار سرد، خاک شنی کم‌ماده آلی، pH بالا و مصرف زیاد کودهای فسفره در خاک‌های آهکی، خطر کمبود روی را بیشتر می‌کنند.

مزایای کود روی

• رشد طبیعی سرشاخه‌ها و برگ‌ها
• بهبود گلدهی و تشکیل میوه
• درشتی و یکنواختی بیشتر میوه
• افزایش فتوسنتز و سبزینگی

کودهای روی موجود

• کلات روی ۱۵٪ سولو تی‌زد ان کالی سولو آلمان
• کلات روی ژئوگلد Zn 15 WG مولتی کم
• کلات روی پروتامین
• آمینو اسید کلاته روی ۱۱٪ بایولوکس هانا
• سولفات روی ۳۴٪ یو نید

جدول انتخاب کود روی

روش و زمان مصرف

• محلول‌پاشی بهاره: بعد از باز شدن برگ‌های جدید و قبل از گلدهی؛ در صورت نیاز تکرار.
• محلول‌پاشی بعد از برداشت: در بسیاری از باغ‌ها برای ذخیره روی در جوانه‌های سال بعد.
• مصرف خاکی: سولفات روی در چالکود زمستانه یا همراه کود پایه.
• غلظت: طبق برچسب؛ سولفات روی در غلظت بالا باعث سوختگی برگ می‌شود.

تفاوت کود روی با سایر کودها

• سولفات در برابر کلات: همان منبع دانشگاه مینه‌سوتا نشان می‌دهد در مصرف خاکی، منابع مختلف روی (به‌جز اکسید روی گرانوله) اثر مشابهی دارند و انتخاب را می‌توان بر اساس هزینه انجام داد؛ برای محلول‌پاشی و آب قلیایی، کلات‌ها راحت‌ترند.
• در برابر ریزمغذی کامل: ریزمغذی کامل برای کمبودهای مخلوط؛ در کمبود مشخص روی، کود تک‌عنصری مؤثرتر است.
• روی و فسفر: مصرف زیاد کودهای فسفره کمبود روی را تشدید می‌کند.

مناسب برای چه محصولاتی؟

• باغ: پسته، مرکبات، سیب، هلو، انگور و گردو
• زراعی: ذرت، برنج، گندم و لوبیا
• صیفی و گلخانه: گوجه، خیار و پیاز

نکات مهم قبل از خرید

• درصد روی و نوع کلات را روی برچسب بررسی کنید.
• در خاک پرفسفر و آهکی، برنامه روی را جدی بگیرید.
• ریزبرگی ممکن است علل دیگری هم داشته باشد (ویروس، آسیب ریشه)؛ آزمون برگ کمک می‌کند.
• سولفات روی را با کودهای فسفره در یک مخزن غلیظ مخلوط نکنید.

سوالات متداول

علائم کمبود روی در درخت چیست؟

برگ‌های ریز و باریک، میانگره‌های کوتاه و جمع شدن برگ‌ها در نوک شاخه (روزت)، همراه زردی بین رگبرگی و گلدهی ضعیف.

سولفات روی بهتر است یا کلات روی؟

برای مصرف خاکی در سطح وسیع، سولفات روی اقتصادی و مؤثر است؛ برای محلول‌پاشی و آب قلیایی، کلات روی راحت‌تر و کم‌خطرتر است.

بهترین زمان محلول‌پاشی روی کی است؟

بهار بعد از باز شدن برگ‌های جدید و قبل از گلدهی، و در بسیاری از باغ‌ها بعد از برداشت.

چرا با وجود مصرف کود فسفر، کمبود روی دیده می‌شود؟

فسفر زیاد جذب و انتقال روی را در گیاه کم می‌کند؛ در خاک‌های پرفسفر، روی باید جداگانه تأمین شود.

جمع‌بندی

کمبود روی با ریزبرگی و روزت شناخته می‌شود و در خاک‌های آهکی و پرفسفر ایران بسیار رایج است. سولفات روی برای خاک و کلات برای برگ، ترکیب مؤثری برای برطرف کردن آن است. برای انتخاب، از طریق تماس با ما با کارشناسان رویش‌یار مشورت کنید.