کنه‌کش‌های تارتن

کنه‌های تارتن از خسارت‌زاترین آفات باغ‌ها، صیفی‌جات و گلخانه‌ها هستند؛ آفاتی آن‌قدر ریز که معمولاً وقتی دیده می‌شوند که برگ‌ها رنگ‌پریده، برنزی و پوشیده از تار شده‌اند. چرخه زندگی کوتاه و تکثیر سریع آن‌ها در هوای گرم و خشک، باعث می‌شود جمعیت در مدت کوتاهی چند برابر شود. گلخانه‌داری که در گرمای تابستان چند روز سرکشی به ردیف‌ها را عقب می‌اندازد، ممکن است ناگهان با برگ‌های زرد و خشک در بخشی از گلخانه روبرو شود. انتخاب کنه‌کش مناسب، زمان‌بندی درست و تناوب در مصرف سموم، کلید کنترل این آفت است. در این صفحه با کنه‌های تارتن، علائم خسارت، انواع کنه‌کش‌ها و اصول مصرف آن‌ها آشنا می‌شوید.

کنه تارتن چیست و کنه‌کش‌های این دسته چه کاری انجام می‌دهند؟

کنه‌های تارتن (خانواده Tetranychidae) کنه‌های گیاه‌خواری هستند که با مکیدن شیره سلول‌های برگ تغذیه می‌کنند و بسیاری از گونه‌هایشان روی برگ تار می‌تنند. شناخته‌شده‌ترین آن‌ها کنه تارتن دولکه‌ای و کنه قرمز اروپایی است. کنه‌کش‌های این دسته، سمومی هستند که برای کنترل این گروه از کنه‌ها ثبت و استفاده می‌شوند. این دسته زیرمجموعه سموم کنه‌کش و بخشی از سموم کشاورزی رویش‌یار است.

کنه تارتن چگونه به گیاه آسیب می‌زند؟

• رشد رویشی: تخریب سلول‌های برگ، کلروفیل و توان فتوسنتز را کاهش می‌دهد و رشد گیاه کند می‌شود.
• گلدهی: گیاه ضعیف‌شده گل کمتری تولید می‌کند و ریزش گل افزایش می‌یابد.
• تشکیل و کیفیت میوه: کاهش فتوسنتز به میوه‌های کوچک‌تر، کم‌رنگ‌تر و با قند کمتر منجر می‌شود؛ در برخی محصولات، تار و فضولات کنه روی میوه هم بازارپسندی را کم می‌کند.
• تنش: گیاه آلوده در برابر گرما و کم‌آبی آسیب‌پذیرتر است و برگ‌ریزی زودهنگام پیدا می‌کند.

علائم آلودگی به کنه تارتن

• نقاط ریز زرد یا سفید (ریز لکه) روی سطح بالایی برگ
• تغییر رنگ برگ به خاکستری، برنزی یا زرد و خشک شدن تدریجی
• تارهای ظریف زیر برگ‌ها و بین ساقه‌ها، در آلودگی شدید روی کل بوته
• نقاط متحرک ریز در پشت برگ که با ذره‌بین دیده می‌شوند
• شروع آلودگی از کانون‌ها، حاشیه مزرعه، کنار راه‌های خاکی یا نقاط گرم و کم‌آب

سناریوی واقعی: باغدار لوبیا و صیفی که هر بار با یک سم ثابت کنه را کنترل کرده، بعد از چند فصل می‌بیند همان سم دیگر اثر قبلی را ندارد. کنه‌ها به‌سرعت به سموم مقاوم می‌شوند؛ تناوب بین گروه‌های مختلف سموم مهم‌ترین راه حفظ کارایی کنه‌کش‌هاست.

مزایای استفاده اصولی از کنه‌کش‌ها

• جلوگیری از طغیان جمعیت و خسارت اقتصادی
• حفظ سطح برگ و توان فتوسنتز در دوره حساس باردهی
• کنترل مراحل مختلف زندگی کنه (بسته به نوع سم)
• با تناوب گروه‌ها، به تأخیر انداختن مقاومت

انواع کنه‌کش‌های موجود

کنه‌کش‌ها بر اساس نحوه اثر (Mode of Action) در گروه‌های مختلف IRAC طبقه‌بندی می‌شوند. محصولات این دسته:

• آورمکتین‌ها (گروه 6): آبامکتین طلایی ماد ایساتیس و آبامکتین شیمی کبیر؛ حشره‌کش و کنه‌کش با اثر تماسی و گوارشی
• پروپارژیت (گروه 12): کنه‌کش پروپارژیت ماد ایساتیس؛ کنه‌کش تماسی

برای جلوگیری از مقاومت، کنه‌کش‌های گروه‌های مختلف را به نوبت مصرف کنید.

جدول عمومی گروه‌های کنه‌کش

مقدار مصرف، فاصله تا برداشت و محصولات مجاز هر سم فقط طبق برچسب همان محصول است.

روش و زمان مصرف

• پایش: پشت برگ‌ها را منظم با ذره‌بین بررسی کنید، به‌ویژه در هوای گرم و خشک.
• زمان سم‌پاشی: در شروع افزایش جمعیت و پیش از تار تنیدن گسترده؛ صبح زود یا عصر.
• پوشش کامل: کنه‌ها پشت برگ زندگی می‌کنند؛ سم‌پاشی باید سطح زیرین برگ را کامل بپوشاند. سمپاش مناسب را در سمپاش شارژی و دستی ببینید.
• مویان: افزودن صابون محلول‌پاشی طبق توصیه برچسب، پخش محلول روی برگ را بهتر می‌کند.
• تکرار: بسته به نوع سم و تخم‌کش بودن آن، ممکن است نوبت دوم لازم باشد؛ از برچسب پیروی کنید.
• ایمنی: تجهیزات حفاظتی بپوشید و دوره کارنس (فاصله تا برداشت) را رعایت کنید.

تفاوت کنه‌کش‌ها با حشره‌کش‌ها

کنه‌ها حشره نیستند و بسیاری از حشره‌کش‌ها روی آن‌ها اثر کمی دارند؛ حتی مصرف برخی حشره‌کش‌ها با از بین بردن دشمنان طبیعی کنه، طغیان آن را تشدید می‌کند. برخی ترکیبات مانند آبامکتین هم روی حشرات و هم کنه‌ها مؤثرند. برای آفات حشره‌ای، دسته سموم حشره‌کش و برای روش‌های کم‌خطرتر روغن‌ها و صابون‌های کشاورزی را ببینید.

کنه‌کش برای چه محصولاتی؟

• صیفی‌جات و جالیز: خیار، گوجه، بادمجان، هندوانه و لوبیا
• گلخانه: خیار، گوجه، فلفل و گل‌های زینتی
• درختان میوه: سیب، هلو، بادام و مرکبات
• محصولات زراعی: پنبه، ذرت و سویا

همیشه بررسی کنید سم برای محصول شما در برچسب ثبت و توصیه شده باشد.

نکات مهم قبل از خرید کنه‌کش

• نوع کنه را تشخیص دهید؛ کنه تارتن با کنه‌های زنگار و پهن متفاوت است.
• سابقه سموم مصرفی فصل قبل را بدانید تا گروه متفاوتی انتخاب کنید.
• دوره کارنس را با زمان برداشت مقایسه کنید.
• به دشمنان طبیعی (کنه‌های شکارگر) توجه کنید و در صورت امکان سم کم‌خطرتر انتخاب کنید.
• آبیاری منظم و کاهش گردوخاک، طغیان کنه را کم می‌کند.

اشتباهات رایج در کنترل کنه تارتن

• مصرف مداوم یک سم: کنه‌ها نسل‌های کوتاه و زیادی دارند و با تکرار یک گروه سمی، جمعیت مقاوم به‌سرعت غالب می‌شود. در هر فصل، کنه‌کش‌ها را از گروه‌های مختلف نحوه اثر انتخاب کنید.
• سم‌پاشی فقط روی سطح برگ: کنه در پشت برگ زندگی و تخم‌گذاری می‌کند؛ سم‌پاشی سطحی بخش بزرگی از جمعیت را دست‌نخورده باقی می‌گذارد.
• انتظار تا آلودگی شدید: وقتی تار کل بوته را پوشانده، سم سخت‌تر به کنه می‌رسد و خسارت هم وارد شده است. پایش هفتگی در فصل گرم، این تأخیر را حذف می‌کند.
• مصرف بی‌رویه حشره‌کش‌های وسیع‌الطیف: این سموم کنه‌های شکارگر و دشمنان طبیعی را از بین می‌برند و اغلب طغیان کنه را تشدید می‌کنند.
• بی‌توجهی به تنش آبی و گردوخاک: گیاهان تشنه و برگ‌های پوشیده از گردوخاک، محیط مناسب‌تری برای کنه هستند. آبیاری منظم و کنترل گردوخاک حاشیه مزرعه، بخشی از مدیریت کنه است.

سوالات متداول

چرا کنه‌کش اثر نمی‌کند؟

مهم‌ترین دلایل، مقاومت کنه به سم به‌دلیل مصرف مکرر یک گروه، پوشش ناقص پشت برگ و سم‌پاشی دیرهنگام در جمعیت بالاست.

آیا آبامکتین برای کنه کافی است؟

آبامکتین روی کنه تارتن مؤثر است، اما برای جلوگیری از مقاومت باید با کنه‌کش‌های گروه‌های دیگر تناوب داشته باشد.

بهترین زمان سم‌پاشی کنه چه موقع است؟

در شروع افزایش جمعیت، صبح زود یا عصر و پیش از تارتنی گسترده.

چرا کنه در تابستان بیشتر است؟

هوای گرم و خشک چرخه زندگی کنه را کوتاه و تکثیرش را سریع می‌کند؛ تنش آبی گیاه هم حساسیت را بالا می‌برد.

آیا کنه‌های شکارگر می‌توانند جایگزین سم شوند؟

در گلخانه و برخی باغ‌ها، رهاسازی کنه‌های شکارگر بخشی از مدیریت تلفیقی است و نیاز به سم را کاهش می‌دهد؛ اما موفقیت آن به زمان رهاسازی، جمعیت آفت و پرهیز از سموم وسیع‌الطیف بستگی دارد.

جمع‌بندی

کنترل موفق کنه تارتن به پایش منظم، سم‌پاشی به‌موقع با پوشش کامل پشت برگ و تناوب بین گروه‌های مختلف کنه‌کش بستگی دارد. برای انتخاب سم مناسب محصول و منطقه خود، از طریق تماس با ما با کارشناسان رویش‌یار مشورت کنید. طبقه‌بندی رسمی گروه‌های سموم بر اساس نحوه اثر را می‌توانید در کمیته مقاومت به حشره‌کش‌ها (IRAC) ببینید.