حشره‌کش‌های مکنده

حشره‌کش‌های مکنده برای کنترل آفاتی ساخته شده‌اند که با خرطوم، شیره گیاه را می‌مکند؛ مثل شته، سفیدبالک، تریپس، زنجرک، پسیل، شپشک‌ها و سن‌ها. این آفات علاوه بر ضعیف کردن گیاه، با ترشح عسلک باعث رشد قارچ دوده می‌شوند و بسیاری از آن‌ها ناقل ویروس‌های گیاهی‌اند؛ یعنی خسارتشان بسیار بیشتر از مقدار شیره‌ای است که می‌مکند.

آفات مکنده معمولاً جمعیت را خیلی سریع افزایش می‌دهند و به همین دلیل، سریع هم مقاوم می‌شوند. گلخانه‌داری که هر هفته با یک سم برای سفیدبالک سم‌پاشی می‌کند، معمولاً بعد از چند نوبت می‌بیند سم دیگر اثر قبلی را ندارد. انتخاب درست سم، زمان‌بندی و چرخش گروه‌های سمی، کلید کنترل این آفات است.

حشره‌کش مکنده چیست و چطور کار می‌کند؟

این دسته زیرمجموعه سموم حشره‌کش است. سموم مؤثر روی آفات مکنده معمولاً یکی از این ویژگی‌ها را دارند:

• سیستمیک: جذب گیاه شده و در شیره گیاهی جابه‌جا می‌شوند؛ آفت با مکیدن شیره مسموم می‌شود. مثل نئونیکوتینوئیدها (ایمیداکلوپراید، استامی‌پراید) و اسپیروترامات.
• نفوذی (ترانس‌لامینار): از سطح رویی برگ به زیر برگ نفوذ می‌کنند؛ مهم برای آفاتی که پشت برگ زندگی می‌کنند.
• تماسی: باید مستقیم با آفت برخورد کنند؛ مثل پایروتروئیدها و ارگانوفسفره‌ها.
• تنظیم‌کننده رشد: روی پوره‌ها و مراحل نابالغ اثر دارند.

چرخش گروه‌های سمی و مدیریت مقاومت

طبق کمیته بین‌المللی مدیریت مقاومت به حشره‌کش‌ها (IRAC)، تناوب سموم از گروه‌های مختلف نحوه اثر، مهم‌ترین راه جلوگیری از مقاومت است؛ یعنی نسل‌های پی‌درپی آفت نباید با سمی از یک گروه روبه‌رو شوند. در آفاتی مثل سفیدبالک و تریپس که چند نسل در سال دارند، این نکته حیاتی است.

علائم خسارت آفات مکنده

• پیچیدگی و بدشکلی برگ‌های جوان
• عسلک چسبناک روی برگ و میوه و سیاه شدن آن با قارچ دوده
• زردی، لکه‌های نقره‌ای یا نقطه‌نقطه شدن برگ (تریپس و کنه)
• توقف رشد سرشاخه‌ها و ریزش گل
• علائم ویروسی مثل موزاییک، زردی و کوتولگی

برنامه مدیریت آفات دانشگاه کالیفرنیا درباره شته‌ها یادآوری می‌کند که کود ازته زیاد تولیدمثل شته را تشدید می‌کند، دشمنان طبیعی مثل کفشدوزک و بالتوری نقش مهمی در کنترل دارند و سموم سیستمیک بهتر است برای آلودگی‌های شدید نگه داشته شوند.

مزایای استفاده درست از حشره‌کش‌های مکنده

• جلوگیری از گسترش ویروس‌های منتقل‌شونده توسط ناقل‌ها
• حفظ کیفیت و بازارپسندی میوه (بدون عسلک و دوده)
• سموم سیستمیک، آفات پشت برگ و داخل تاج را هم کنترل می‌کنند
• تنوع گروه‌ها برای برنامه چرخشی

حشره‌کش‌های مکنده موجود

• نئونیکوتینوئیدها: ایمیداکلوپراید ۳۵٪ SC شیمی گستران، ایمیداکلوپرید (کنفیدور) ۳۵٪ گل سم و استامی‌پراید ۲۰٪ شیماگرو
• ترکیب سیستمیک و تماسی: لامبدا سایهالوترین + تیامتوکسام ماد ایساتیس و افوریا سینجنتا
• کتوانول‌ها و ترکیبات جدید: اسپیروترامات ۱۰٪ SC رزین سم و الستال سینجنتا (اسپیروپیدیون)؛ مناسب سفیدبالک و آفات مکنده مقاوم
• ارگانوفسفره‌ها: دیمتوات ۴۰٪ EC، مالاتیون ۵۷٪ EC و اتیون ۴۷٪ EC
• تنظیم‌کننده رشد: هگزافلومورون ۱۰٪ EC

جدول: انتخاب سم بر اساس آفت

روش و زمان مصرف

• پایش: با کارت زرد چسبنده و بازدید پشت برگ‌ها، جمعیت را قبل از طغیان شناسایی کنید.
• پوشش کامل: برای سموم تماسی، پشت برگ‌ها و داخل تاج باید کامل پوشش داده شود.
• چرخش: سموم هم‌گروه را پشت‌سرهم تکرار نکنید.
• دوز و دوره کارنس: فقط طبق برچسب ثبت‌شده؛ فاصله آخرین سم‌پاشی تا برداشت را رعایت کنید.
• زنبور عسل: نئونیکوتینوئیدها و بسیاری از حشره‌کش‌ها برای زنبورها خطرناک‌اند؛ در زمان گلدهی و فعالیت زنبورها سم‌پاشی نکنید.
• ایمنی: لباس محافظ، دستکش و ماسک؛ سم‌پاشی در باد و گرمای روز ممنوع.

تفاوت با سایر سموم

• در برابر حشره‌کش‌های جونده: سموم جونده برای لاروها و آفات برگ‌خوارند و روی مکنده‌ها معمولاً اثر کمی دارند.
• در برابر کنه‌کش‌ها: کنه‌ها حشره نیستند و بیشتر حشره‌کش‌ها روی آن‌ها بی‌اثرند؛ برای کنه، کنه‌کش ثبت‌شده لازم است.
• در برابر کودهای مقاوم‌کننده به آفات: این کودها گیاه را مقاوم‌تر می‌کنند اما در طغیان آفت جایگزین سم نیستند.

مناسب برای چه محصولاتی؟

• گلخانه: خیار، گوجه، فلفل و گل‌ها (سفیدبالک، تریپس، شته)
• باغ: پسته (پسیل، سن)، مرکبات (شته، سفیدبالک، شپشک)، سیب و هسته‌داران (شته)
• صیفی: هندوانه، خربزه و بادمجان
• زراعی: گندم (سن و شته) و پنبه

مصرف هر سم فقط برای محصولات و آفات ثبت‌شده روی برچسب آن مجاز است.

نکات مهم قبل از خرید

• آفت را دقیق شناسایی کنید؛ کنه، تریپس و سفیدبالک سم‌های متفاوتی می‌خواهند.
• ماده مؤثر، درصد، فرمولاسیون و گروه نحوه اثر را روی برچسب ببینید.
• سابقه سم‌پاشی مزرعه را برای انتخاب گروه متفاوت در نظر بگیرید.
• تاریخ تولید، مجوز ثبت و سلامت بسته را بررسی کنید.
• سموم را دور از کودکان، غذا و علوفه نگه دارید و ظروف خالی را اصولی معدوم کنید.

سوالات متداول

بهترین سم برای سفیدبالک چیست؟

به سابقه مقاومت در منطقه و محصول بستگی دارد؛ سموم سیستمیک و نفوذی از گروه‌های مختلف (مثل نئونیکوتینوئیدها و کتوانول‌ها) رایج‌اند و باید چرخشی و طبق برچسب مصرف شوند.

سم سیستمیک چیست؟

سمی که جذب گیاه شده و در شیره گیاهی جابه‌جا می‌شود؛ آفت مکنده با تغذیه از شیره مسموم می‌شود، حتی اگر پشت برگ پنهان باشد.

چرا سم دیگر روی شته یا سفیدبالک اثر نمی‌کند؟

معمولاً به‌خاطر مقاومت ناشی از مصرف مکرر یک گروه سمی، پوشش ناقص یا سم‌پاشی دیرهنگام؛ چرخش گروه‌ها و پایش منظم ضروری است.

آیا حشره‌کش‌های مکنده برای زنبور عسل خطرناک‌اند؟

بسیاری از آن‌ها بله؛ در زمان گلدهی و حضور زنبورها سم‌پاشی نکنید و به هشدارهای برچسب توجه کنید.

جمع‌بندی

کنترل آفات مکنده با پایش منظم، انتخاب سم مناسب همان آفت، پوشش کامل و چرخش گروه‌های سمی موفق می‌شود. تغذیه متعادل و ازت کنترل‌شده هم فشار آفت را کم می‌کند. برای انتخاب سم مناسب، از طریق تماس با ما با کارشناسان رویش‌یار مشورت کنید.