سموم حشره‌کش‌های جونده

سموم حشره‌کش‌های جونده برای کنترل آفاتی هستند که با آرواره، بافت گیاه را می‌جوند و می‌خورند؛ مثل لارو پروانه‌ها (کرم‌ها)، سوسک‌ها و لاروهایشان، ملخ‌ها، برگ‌خوارها، مینوزها و آفات خاکزی مثل کرم طوقه‌بر و مفتولی. خسارت این آفات معمولاً مستقیم و قابل دیدن است: برگ‌های سوراخ، میوه‌های کرم‌خورده، ساقه‌های قطع‌شده و نشاهای ازبین‌رفته.

اما دیده شدن خسارت معمولاً یعنی دیر شده است. کرمی که وارد میوه یا ساقه شده، یا لاروی که زیر خاک طوقه را می‌جود، دیگر به‌راحتی با سم‌پاشی سطحی کنترل نمی‌شود. به همین دلیل، شناخت آفت، محل فعالیت و زمان آسیب‌پذیرش، مهم‌تر از قوی بودن سم است.

حشره‌کش جونده چیست؟

این دسته زیرمجموعه سموم حشره‌کش است و سمومی را شامل می‌شود که بیشتر با اثر گوارشی (خورده شدن همراه بافت گیاه) و تماسی عمل می‌کنند. گروه‌های رایج:

• پایروتروئیدها: سایپرمترین، دلتامترین، پرمترین و فن‌والریت؛ اثر سریع تماسی و گوارشی
• ارگانوفسفره‌ها: پروفنفوس و دیکلرووس؛ طیف وسیع
• فنیل‌پیرازول‌ها: فیپرونیل؛ در شکل مایع برای شاخ و برگ و شکل گرانول برای آفات خاکزی
• آورمکتین‌ها: امامکتین بنزوات؛ نفوذی، مؤثر روی لاروهای دالان‌زن
• نرئیس‌توکسین‌ها: تیوسیکلام؛ برای بید گوجه و مینوز

برای لاروهای پروانه‌ها و کرم غوزه، زیرگروه سموم ضد لارو و کرم غوزه را ببینید.

چرخش گروه‌ها و مدیریت مقاومت

IRAC توصیه می‌کند سموم از گروه‌های مختلف نحوه اثر به‌صورت تناوبی مصرف شوند تا نسل‌های پی‌درپی آفت با یک گروه روبه‌رو نشوند. آفاتی مثل کرم غوزه و بید گوجه‌فرنگی به پایروتروئیدها و برخی گروه‌های دیگر مقاومت بالایی نشان داده‌اند.

علائم خسارت آفات جونده

• سوراخ و بریدگی لبه برگ‌ها، یا برگ‌های اسکلتی‌شده
• سوراخ روی میوه با فضولات لارو
• دالان‌های شفاف در برگ (مینوز)
• قطع شدن نشاها از محل طوقه در شب (کرم طوقه‌بر)
• پژمردگی ناگهانی بوته‌ها به‌خاطر آسیب ریشه (آفات خاکزی)

طبق دانشگاه کالیفرنیا، در کرم میوه گوجه، لارو دوره رشد خود را داخل میوه کامل می‌کند و مدیریت آن نیازمند پایش دقیق تخم و لاروهای کوچک است.

مثال: در کشت پاییزه کلم و گل‌کلم، ظهور کرم‌های برگ‌خوار در هفته‌های اول بعد از نشاکاری، می‌تواند بوته‌های جوان را نابود کند. پایش منظم و کنترل در مرحله لاروهای جوان، با سمی مناسب و طبق برچسب، خسارت را به حداقل می‌رساند.

مزایای استفاده درست از سموم جونده

• حفظ برگ، میوه و نشا از خسارت مستقیم
• جلوگیری از افزایش جمعیت نسل‌های بعدی
• گزینه‌های متنوع برای شاخ و برگ و خاک
• امکان چرخش گروه‌ها برای مدیریت مقاومت

سموم جونده موجود

• پایروتروئیدها: سایپرمترین ۴۰٪ EC، دلتامترین ۲.۵٪ گل سم، دلتامترین ۲.۵٪ آسترانوا ترکیه، پرمترین ۲۵٪ EC و فن‌والریت ۲۰٪ EC
• فیپرونیل: فیپرونیل ۵٪ SC و فیپرونیل ۰.۲٪ گرانول برای آفات خاکزی
• ارگانوفسفره‌ها: پروفنفوس ۵۰٪ EC و دیکلرووس ۵۰٪ شیماگرو
• لاروکش‌های تخصصی: امامکتین بنزوات ۲.۳٪، پروکلیم فیت سینجنتا و تیوسیکلام (اویسکت)

جدول: انتخاب سم بر اساس نوع آفت

روش و زمان مصرف

• پایش: تله فرمونی، تله نوری و بازدید منظم برای شناسایی زمان اوج تخم‌گذاری.
• زمان: روی لاروهای سنین اول، قبل از ورود به میوه، ساقه یا خاک.
• آفات خاکزی: گرانول‌ها طبق برچسب همراه کاشت یا با آبیاری، نه پاشیدن روی شاخ و برگ.
• دوز و دوره کارنس: فقط طبق برچسب؛ فاصله تا برداشت را دقیق رعایت کنید.
• ایمنی: لباس محافظ، دستکش، ماسک و عینک؛ سم‌پاشی در باد و گرمای روز ممنوع.
• زنبور و آبزیان: پایروتروئیدها برای زنبور عسل و آبزیان بسیار سمی‌اند؛ در گلدهی و نزدیک منابع آب احتیاط کنید.

تفاوت با سایر سموم

• در برابر حشره‌کش‌های مکنده: سموم مکنده بیشتر سیستمیک‌اند و روی لاروها اثر کمی دارند.
• در برابر آفت‌کش‌های بیولوژیک: ترکیباتی مثل باسیلوس تورینجینسیس روی لاروهای جوان مؤثر و برای دشمنان طبیعی کم‌خطرترند.

مناسب برای چه محصولاتی؟

• صیفی و سبزی: گوجه، فلفل، کلم، گل‌کلم و بادمجان
• زراعی: پنبه، ذرت، گندم و چغندرقند
• باغ: سیب (کرم سیب)، انار (کرم گلوگاه) و پسته
• نشاکاری: کنترل آفات خاکزی و طوقه‌بر

مصرف هر سم فقط برای محصولات و آفات ثبت‌شده روی برچسب آن مجاز است.

نکات مهم قبل از خرید

• آفت و مرحله رشد آن را دقیق شناسایی کنید.
• ماده مؤثر، درصد، فرمولاسیون و گروه نحوه اثر را ببینید.
• سابقه سم‌پاشی مزرعه را برای انتخاب گروه متفاوت در نظر بگیرید.
• مجوز ثبت، تاریخ تولید و انقضا را بررسی کنید.
• سموم را دور از کودکان، غذا و علوفه نگه دارید.

سوالات متداول

فرق حشره‌کش جونده و مکنده چیست؟

حشره‌کش جونده برای آفاتی است که بافت گیاه را می‌خورند (کرم، سوسک، ملخ) و بیشتر گوارشی و تماسی عمل می‌کند؛ حشره‌کش مکنده برای شته، سفیدبالک و تریپس است و اغلب سیستمیک است.

بهترین زمان سم‌پاشی علیه کرم‌ها کی است؟

روی تخم‌گذاری و لاروهای سنین اول، قبل از ورود به میوه یا ساقه؛ پایش با تله فرمونی زمان دقیق را مشخص می‌کند.

برای آفات خاکزی چه سمی مناسب است؟

گرانول‌های ثبت‌شده مثل فیپرونیل گرانول، طبق برچسب و همراه کاشت یا آبیاری.

آیا سموم پایروتروئید برای زنبور عسل خطرناک‌اند؟

بله، بسیار سمی‌اند؛ در زمان گلدهی و حضور زنبورها از آن‌ها استفاده نکنید.

جمع‌بندی

کنترل آفات جونده با شناخت آفت، سم‌پاشی به‌موقع روی مراحل جوان و چرخش گروه‌های سمی موفق می‌شود. سموم این دسته را بر اساس نوع آفت و برچسب ثبت‌شده انتخاب کنید و برای مشاوره، از طریق تماس با ما با کارشناسان رویش‌یار در ارتباط باشید.